COP15 – Bạn có biết?

( 05 Dec 2009 )

BẠN BIẾT GÌ VỀ COP15?

 

1. COP15 là gì?

COP15 sẽ được tổ chức tại Copenhagen, Đan Mạch trong năm nay, tuy nhiên nó không phải viết tắt của COPenhagen. COP là Hội nghị các bên tham gia (Conference of Parties), nơi các Bộ trưởng môi trường và các nhà ngoại giao đến từ nhiều nước khác nhau cùng họp mặt theo Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC). Công ước này tạo ra cơ chế cho chính phủ các nước cùng làm việc để giải quyết các những thách thức về biến đổi khí hậu. COP là nơi chính phủ các nước trên thế giới báo cáo về lượng phát thải khí nhà kính và chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu của từng quốc gia, và xem xét lại các chiến lược nhằm theo sát tiến trình của Công ước. Hiện nay có  193 nước thành viên (được gọi là “các bên”) tham gia Hội nghị thượng đỉnh COP hàng năm. Trong thời gian diễn ra hội nghị, các bên sẽ gặp gỡ và thảo luận những cách thức để đạt được các mục tiêu của công ước trên thực tế.

Do vậy COP15 còn được gọi là Hội nghị thượng đỉnh về Biến đổi khí hậu lần thứ 15 tại Copenhagen, Đan Mạch. Hội nghị cấp cao này được tổ chức mỗi năm một lần và COP15 sẽ diễn ra từ 7-18 tháng 12 năm 2009.

  

2. Mục tiêu của COP15 là gì?

Mục tiêu của COP15 năm nay là đạt được một thỏa thuận chung về biến đổi khí hậu toàn cầu để kế tiếp Nghị định thư Kyoto năm 1997. Các cam kết trong Nghị định thư Kyoto sẽ hết hiệu lực vào năm 2012 và cần có một thỏa thuận mới để nối tiếp ngay sau đó. Các mục tiêu giảm thiểu phát thải mới cần được thống nhất trước năm 2012.

COP3 diễn ra tại Kyoto, Nhật Bản năm 1997. Tại đó, một số nước phát triển ký kết vào Nghị định thư Kyoto đã đưa ra những cam kết có hiệu lực pháp lý nhằm giảm thiểu lượng phát thải khí nhà kính cho tới năm 2012. Điều này có nghĩa là khi một nước đã ký Nghị định thư Kyoto, luật pháp quốc tế sẽ buộc nước này  phải hoàn thành mục tiêu được giao. Nghị định thư Kyoto là bước đầu tiên mà các nước phát triển đặt tầm quan trọng cho vấn đề về phát thải khí nhà kính.

COP15 hi vọng đạt được một bước tiến xa hơn – bắt buộc các nước phát triển cắt giảm lượng khí thải nhiều hơn nữa và bắt đầu cắt giảm phát khí thải ở các nước đang phát triển.

 

Lên đầu trang

 

3. Tại sao COP15 lại quan trọng?

“Hai thách thức lớn nhất của thế kỷ này là việc quản lý biến đổi khí hậu và xóa đói giảm nghèo. Và nếu chúng ta thất bại ở một trong hai vấn đề thì cũng sẽ thất bại với vấn đề kia. Vì vậy, thế giới phải đối mặt với sự lựa chọn hiển nhiên  tại Hội nghị thượng đỉnh Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu ở Copenhagen” - Nicholas Stern, nhà kinh tế học Anh, tác giả báo cáo trên Stern Review về Nền kinh tế trong thời kỳ biến đổi khí hậu/Kinh tế học về biến đổi khí hậu.

COP15 đặc biệt quan trọng vì đây là nơi chính phủ các nước hi vọng thống nhất một cơ chế mới kế tiếp Nghị định thư Kyoto sắp hết hiệu lực. COP15 là thời hạn cuối cùng cho một thỏa thuận quốc tế lớn hơn về biến đổi khí hậu trước năm 2012. Các nhà lãnh đạo thế giới sẽ gặp gỡ để đưa ra một hiệp định toàn cầu về biến đổi khí hậu (chủ yếu thông qua việc giảm thiểu lượng phát thải khí nhà kính). Tại sao họ phải đưa ra một hiệp định mới? Vì thế giới sắp hết thời gian để ngăn chặn sự biến đổi khí hậu nghiêm trọng.

Các nhà nghiên cứu khí hậu đang thuyết phục thế giới dừng ngay việc tăng lượng phát thải khí nhà kính và bắt đầu giảm thiểu chúng ngay khi có thể. Nếu nhiệt độ trung bình của Trái Đất tăng thêm 2˚C thì sẽ có hàng loạt hệ quả trầm trọng: các tảng băng khổng lồ tan chảy, mực nước biển dâng cao, lũ lụt trên diện rộng, diện tích sa mạc gia tăng và các cơn bão lớn. Những điều này sẽ dẫn tới nghèo đói, bệnh tật, xung đột quốc tế và sự thiếu nước. Để có thể giữ cho nhiệt độ tăng lên không quá mức nguy hiểm là 2˚C, cần giảm phát thải khí nhà kính 25-40% so với mức phát thải của năm 1990. Tới năm 2050, mức giảm thiểu cần tăng lên tới 80-95%. Cho tới nay, mức giảm thiểu được các nước đưa ra đều thấp hơn đáng kể so với mục tiêu cần đạt được.

Người dân trên toàn thế giới hiện đang gây sức ép tới các đại biểu COP15, yêu cầu thiết lập một hiệp định bền vững, công bằng và hiệu quả về vấn đề biến đổi khí hậu. Nếu không có được một hiệp định toàn cầu về biến đổi khí hậu như vậy, các nhà khoa học cảnh báo rằng nhiệt độ Trái Đất sẽ tăng lên nhiều hơn 2˚C vào cuối thế kỷ, dẫn tới các thảm họa toàn cầu. COP15 là cơ hội để tạo ra thay đổi nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu.

Lên đầu trang

 

4. Những hội nghị COP về biến đổi khí hậu bắt đầu từ khi nào?

• Năm 1997, tại COP3 Nghị định thư Kyoto được thông qua. Các nước phát triển cam kết sẽ giảm ít nhất 5% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính vào 2012, nhưng Mỹ – nước thải ra khí CO₂ nhiều thứ 2 trên thế giới, đã ngay lập tức tuyên bố không thông qua hiệp ước này. Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển như Trung Quốc chỉ chấp nhận một cách không chính thức bản hiệp ước này.

•  Năm 2007, COP13 tại Bali là nơi các bên chấp thuận “Lộ trình Bali”, thành lập một nhóm đi đàm phán về hoạt động hợp tác lâu dài trước năm 2012. Việc này bắt đầu con đường đi tới hiệp định toàn cầu dự định đạt được tại COP15. Một hiệp định bền vững sau COP15 là rất quan trọng.

Lên đầu trang

 

ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA TẠI COP15

5. Ai sẽ tham gia COP15?

Hội nghị này do Chính phủ Đan Mạch chủ trì.  Các nhóm tham gia chính bao gồm:

-    Đại điện Chính phủ của 192 quốc gia,

-    Các cơ quan Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế;

-    Các tổ chức giám sát bao gồm doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ;

-    Các đại biểu thanh niên;

-    Những người phản đối;

-    Và giới truyền thông.

Có 15 đại biểu thanh niên Việt Nam sẽ tham gia COP15. 

Lên đầu trang 

6. Sẽ có hoạt động gì tại COP15?

Trong hơn 10 ngày, các nhà lãnh đạo thế giới sẽ gặp gỡ và đàm phán, hy vọng đưa ra được một thỏa thuận toàn cầu mới về biến đổi khí hậu. Các hoạt động phụ như diễn thuyết, hòa nhạc, seminar và những sự kiện của thanh niên cũng sẽ diễn ra trong thời gian đó. Giới trẻ sẽ được nói chuyện với các đại biểu chính thức của COP15 giữa các cuộc đàm phán và seminar, và một đại diện do thanh niên bầu ra cũng sẽ có cơ hội phát biểu tại những phiên toàn thể.

Lên đầu trang

7. Ai sẽ là các bên tham gia chính trên bàn đàm phán?

Bên chủ chốt là các quốc gia phát thải carbon nhiều nhất trên thế giới, đứng đầu là Hoa Kỳ và Trung Quốc. Liên minh Châu Âu cũng là một thành viên quan trọng do phát thải nhiều carbon đồng thời họ là nhóm tích cực nhất phía các bên chủ chốt trong việc tìm ra thỏa thuận tại Copenhagen. Ấn Độ, một quốc gia lớn với nền kinh tế phát triển nhanh chóng, cũng là một nhân vật đặc biệt quan trọng.

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama sẽ tham gia Hội nghị vào ngày 18 tháng 12 năm 2009, vào thời khắc quan trọng của COP15.

Các nước đang phát triển như Trung Quốc có vai trò hết sức then chốt tại Hội nghị. Trung Quốc đang phát thải khí nhà kính nhiều nhất thế giới. Quốc gia này đã cam kết giảm tới 20% tiêu thụ năng lượng trên mỗi đơn vị GDP trong thời gian từ năm 2005-2010, nhưng lại không muốn bị ép giảm phát thải theo các mục tiêu rang buộc. Mới đây Hoa Kỳ cũng đã cam kết giảm phát thải 17% so với mức năm 2005.

Lên đầu trang

8. Mong đợi gì từ COP15?

Hi vọng rằng sẽ đạt được một thỏa thuận công bằng và hiệu quả giữa tất cả các quốc gia. Đó sẽ không chỉ là một văn bản chính sách, mà nên bao gồm một cơ chế trong đó:

• Đưa ra những mục tiêu ràng buộc pháp lý với các nước phát triển để cắt giảm phát thải một cách đáng kể;
• Cho phép các nước đang phát triển bắt đầu tiến trình giảm thiểu phát thải;
• Thiết lập cách thức chuyển giao tài chính từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển để ứng phó với BĐKH;
• Giám sát sự chuyển nhượng của các nguồn quỹ đó.

Để đạt được 4 yếu tố của một thỏa thuận công bằng và hiệu quả, cần giải quyết được 4 vấn đề sau.

Lên đầu trang

9. Những vấn đề nào sẽ được thảo luận?

Yvo de Boer - Thư ký điều hành UNFCCC đã xác định những vấn đề chính cần được xem xét để đạt được một thỏa thuận quốc tế tại Copenhagen như sau:

1. Các nước công nghiệp sẵn sàng giảm thiểu phát thải khí nhà kính tới mức nào?
2. Các nước đang phát triển lớn như  Trung Quốc và Ấn Độ sẵn sàng hạn chế sự tăng mức phát thải đến mức nào?
3. Những hỗ trợ mà các nước đang phát triển cần để giảm thiểu lượng phát thải của họ và thích ứng với các tác động của biến đổi khí hậu sẽ được tài trợ ra sao? Công nghệ sẽ được chuyển giao cho các nước đang phát triển như thế nào?
4. Số tiền đó sẽ được quản lý như thế nào?

Lên đầu trang

10. Liệu COP15 có đưa ra được một thỏa thuận không?

Các cuộc đàm phán trong vài tháng gần đây chưa có kết quả tốt và nhiều người cho rằng không thể đạt được một thỏa thuận pháp lý tại COP15. Ngôn ngữ trong văn bản vẫn tiếp tục gây tranh cãi và nhiều vấn đề quan trọng vẫn chưa được thống nhất.

5 kết quả dự đoán từ COP15:

1. Không thống nhất: những đàm phán có thể kết thúc mà không đạt được sự thống nhất, và thảo luận sẽ bắt đầu lại vào năm 2010.
2. Một hoặc một loạt quyết định: Đây sẽ là kết quả đồng thuận yếu nhất, nhưng nó có thể kết hợp với một trong những kết quả tốt hơn dưới đây.
3. Một “thỏa thuận diễn tiến” chính trị: Đây không phải là một hiệp định ràng buộc pháp lý, mà nó chỉ thể hiện quyết tâm chính trị của các bên để tiến hành những hoạt động về biến đổi khí hậu. Nó không tạo ra các cam kết ràng buộc có hiệu lực pháp lý.
4. Một thỏa thuận rang buộc pháp lý (Nghị định thư Copenhagen): Nghị định thư này sẽ kế tiếp Nghị định thư Kyoto, bao gồm những cam kết giảm thiểu phát thải khí nhà kính của các nước phát triển và đang phát triển. Nó sẽ bao gồm các phương án thích ứng và phương thức chuyển giao công nghệ.
5. Hai Nghị định thư. Một Nghị định thư Kyoto sửa đổi với những thay đổi theo các điều khoản đã được đàm phán, thêm vào đó là một hiệp định ràng buộc pháp lý đã nói ở trên.

Nếu không đạt được một thỏa thuận chính trị nào có nghĩa là những cuộc đàm phán trong 20 năm qua đã thất bại trong việc bảo vệ chúng ta khỏi hiểm họa biến đổi khí hậu. Trái Đất không thể đợi trong khi các cuộc đàm phán chỉ nhích từng chút một.

Lên đầu trang

11. Tại sao sẽ rất khó để đạt được một thỏa thuận tại COP15?

Có nhiều lý do chính trị khiến các cuộc đàm phán trở nên khó khăn. Mỗi quốc gia có những mối quan tâm về kinh tế, xã hội và môi trường riêng của họ. Họ cần cân bằng những mối quan tâm này với trách nhiệm toàn cầu. Họ chỉ quyết tâm thực hiện nó nếu các quốc gia khác chấp nhận cách làm tương tự và chia sẻ trách nhiệm về phát thải. Trong khi các nước muốn hành động về biến đổi khí hậu, mỗi quốc gia không muốn làm như vậy theo một cách thức gây bất lợi cho nước mình.

Các quốc gia phát triển cũng bị đổ lỗi trong việc gây ra nóng lên toàn cầu vì họ phát thải ra lượng khí nhà kính nhiều nhất cho tới nay. Các quốc gia đang phát triển đòi hỏi được phép tiếp tục tăng trưởng và phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, một trong những nguyên tắc chính của UNFCCC là xây dựng cách tiếp cận trong vấn đề này. Đó là nguyên tắc “trách nhiệm chung nhưng có phân biệt về nhiệm vụ và khả năng”. Mỗi quốc gia đều có trách nhiệm giảm lượng phát thải và họ nên đưa ra một đề xuất tốt nhất trên bàn thương thảo. Công nghệ và cơ hội đầu tư sẵn sàng để thực hiện điều đó.

Lên đầu trang

GIỚI TRẺ CÓ LIÊN QUAN GÌ ĐẾN COP15?

12. Giới trẻ tham gia COP từ bao giờ?

Nhiều người không biết rằng, giới trẻ đã góp mặt trong đàm phán khí hậu từ những cuộc họp ban đầu. Tại Hội nghị thượng đỉnh Trái đất diễn ra ở Rio de Janeiro, Brazil năm 1992, sự tham gia tích cực của giới trẻ lúc bấy giờ đã đưa các thảo luận trở lại, về những nhu cầu căn bản – tất cả chúng ta đều có trách nhiệm hành động trước những vấn đề môi trường. Tại thời điểm đó, cả thế giới còn đang tập trung giải quyết vấn đề lỗ thủng tầng ozone do khí CFC sinh ra từ các tủ lạnh.

Cô bé Severn Suzuki, năm đó mới 12 tuổi , cùng 3 người bạn thành viên của Tổ chức Môi trường Nhi đồng đã tự vận động tài trợ vượt 5000 dặm từ Canada đến hội nghị. Bài diễn thuyết đầy thuyết phục và xúc động của cô bé trước các nhà đàm phán đã diễn đạt hết sức rõ ràng vai trò của những thanh thiên tại các cuộc đàm phán: chúng tôi đang vận động vì tương tai của tất cả chúng ta. Bài diễn thuyết, thường được gọi với cái tên rất ấn tượng “Cô bé làm im lặng thế giới trong 5 phút”, đã nêu lên trách nhiệm của chúng ta – những công dân thế giới cần hợp tác, cùng hành động chống lại Biến đổi khí hậu toàn cầu. Từ đó cho tới nay, giới trẻ luôn là lực lượng đóng vai trò tích cực tại tất cả các cuộc đàm phán.

Năm 2005, các đại biểu thanh niên đã tổ chức Hội nghị Thanh niên (COY) lần thứ nhất. Và COY5 vừa kết thúc vào ngày mùng 6 tháng 12 năm 2009, ngay trước thềm hội nghị COP 15. Mục tiêu của COY là “xây dựng lòng tin và sự đoàn kết giữa thanh niên tham gia COP15, để họ có cơ hội cùng nhau chia sẻ ý tưởng, suy nghĩ, kinh nghiệm và kỹ năng - để tạo ra một phong trào toàn cầu thực sự có thể ngăn chặn cuộc khủng hoảng khí hậu.” Điều độc đáo của Hội nghị Thanh niên năm nay là giới trẻ đã được công nhận với tư cách là một nhóm đại biểu chính thức tại các cuộc đàm phán với tên gọi là YOUNGO (Các tổ chức phi chính phủ của thanh niên). Một nhóm đại biểu có vai trò rất quan trọng trong các cuộc đám phán, qua đó giúp các tổ chức khác tham gia cũng như truyền tải thông điệp của mình hiệu quả tới cuộc thương thảo. Trước đây giới trẻ cũng đã được hoạt động trong một vai trò tương tự nhưng chưa được công nhận chính thức.

YOUNGO chính thức được công nhận cho phép khả năng thanh niên tham dự, phát biểu ở các hội nghị cấp cao, có vị trí chính thức và có cơ hội tham gia vào những cuộc đám phán song phương với các nhà ngoại giao. Vai trò này cho phép thanh niên trở thành một lực lượng mạnh mẽ tại COP15 và những những cuộc đàm phán sau này. Đó thực sự là một chiến thắng to lớn bởi nó chứng minh vai trò quan trọng của giới trẻ và chứng nhận rằng giới trẻ đã hoạt động rất hiệu quả từ trước tới nay.

Thành tựu này cho phép giới trẻ tiếp tục công hiến cho sự nghiệp bảo vệ môi trường toàn cầu ở một cấp độ cao hơn. Những gì giới trẻ đã làm được trong quá khứ là không nhỏ, nhưng những gì họ đã đạt được trong năm nay là cả một bước tiến dài: Những kế hoạch tham vọng, những hành động sáng tạo, những yêu cầu mạnh mẽ hơn đối với các chính phủ tham gia đàm phán và mở rộng làn sóng thanh niên tại những cuộc đàm phán này. Severn Suzuki có thể không phải là người đâu tiên – nhưng cô chính là nhà hoạt động thanh niên đầu tiên thu hút được sự chú ý của quốc tế. Những gì cô đã làm và thanh niên ở COP15 đang thực hiện, đại diện cho cả một quá trình lâu dài đấu tranh của thanh niên. Các nhà lãnh đạo hãy luôn nhớ tới mục tiêu của nhân loại: hướng tới một tương lai sạch, bền vững và công bằng.

 

13. Công dân toàn cầu, gồm giới trẻ, đang kêu gọi gì ở các nhà lãnh đạo?

Mạng lưới toàn cầu Thanh niên và Các vấn đề Môi trường Tunza đã đưa ra một thông điệp tập thể tới COP15, dưới đây là trích dẫn:

Chúng tôi, những người trẻ - 3 tỉ người trong toàn bộ dân số thế giới - thất vọng và lo ngại rằng chính phủ của chúng tôi không làm đủ mọi cách để chiến đấu với biến đổi khí hậu.

Chúng tôi thấy rằng cần có các biện pháp quyết liệt và tổng thể hết sức cấp bách từ tất cả chúng ta.

Chúng ta cần làm nhiều hơn, nói ít hơn. Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng tới tất cả chúng ta, và chúng ta cần phải tìm cách hiệu quả để đối diện với nó, thích ứng với nó và hành động để dừng nó lại.

Chúng tôi thỉnh cầu các chính phủ:

Thống nhất một hiệp định công bằng hơn và nhắm tới các hành động sau Nghị định thư Kyoto được tất cả các quốc gia công nhận và thực hiện.

Chúng tôi ủng hộ và khuyến khích các cố gắng của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc để đưa ra quyết định tại Copenhagen.

Thế hệ trẻ Việt Nam cũng đưa ra thông điệp của mình tới COP15. Đọc thông điệp tại đây : English | Vietnamese

Các tổ chức phi chính phủ về môi trường cũng đưa ra yêu cầu về các hành động chống lại biến đổi khí hậu và các cộng đồng doanh nghiệp cũng vậy.

Lên đầu trang

14. Bạn có thể tham gia vào sự kiện lịch sử này như thế nào?

• Bạn có thể Bình chọn chống lại biến đổi khí hậu bằng cách đăng ký tại Showyourvote.org và bình chọn.
• Tham gia một trong những buổi Thắp nến tập thể diễn ra khắp mọi nơi trên thế giới vào ngày 12/12/2009. Hoặc bạn có thể tự tổ chức một buổi thắp nến. Tham gia chiến dịch toàn cầu và tham khảo các bí kíp về cách tổ chức tại http://www.350.org/vigil
• Tiếp tục theo dõi và cập nhật quá trị thương thảo tại trang web Thế Hệ Xanh này. Thêm vào đó, chia sẻ ý kiến của bạn và tham gia vào Thế Hệ Xanh bằng sự thay đổi trong Hiểu và Hành động của chính bạn.

Lên đầu trang

15. Nhật ký COP15 của đại biểu giới trẻ Việt Nam

Hãy theo dõi Lịch trình của COP15 và hoạt động của đại diện thanh niên Việt Nam mà Hoàng Đức Minh cùng các bạn trẻ khác đang tham gia tại Copenhagen: 

http://thehexanh.ning.com/profiles/blogs/nhat-ky-ngay-so-1

http://thehexanh.ning.com/profiles/blogs/nhat-ky-ngay-so-2

Người biên soạn: Vũ Như Việt Hương
Biên dịch: Trịnh Thái Hà
Biên tập: Nguyễn Thu Thảo, Đào Thu Hiền, Đỗ Vân Nguyệt

Và mục 12 - tài liệu biên soạn RAECP: Hoàng Đức Minh - Lã Minh Phương

 

Tham khảo:

•    IIED Journalists' Guide To COP15: www.iied.org/pubs/pdfs/17074IIED.pdf

•    Climate Action Network Guide to COP15: http://climatenetwork.org/cop15/CAN-COP15Guide.pdf

•    10 Frequently Asked Questions about the Copenhagen Deal: http://unfccc.int/press/fact_sheets/items/4997.php

•    UNFCCC Fact Sheets: http://unfccc.int/press/fact_sheets/items/4991.php

•    Official COP15 website: www.en.cop15.dk

•    http://planetgreen.discovery.com/work-connect/cop15-stake-minutes.html

•    http://www.guardian.co.uk/environment/2009/nov/10/copenhagen-climate-change-summit

•    http://www.smh.com.au/environment/climate-change/at-a-glance-guide-to-climate-change-and-ets-20091126-jtsw.html

•    Environmental Defenders' Office NSW UNFCCC Factsheets