CÙNG HIỂU VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
|
(
07 Dec 2009 ) |
|
 |
1. Khí hậu và Thời tiết?
Thời tiết là tất cả những gì xung quanh chúng ta. Thời tiết có lẽ là điều đầu tiên bạn chú ý tới khi thức dậy. Có các khả năng sau, nếu trời lạnh và có tuyết, bạn sẽ mặc áo rét khi ra ngoài trời. Nếu trời nóng và có nắng, bạn có thể mặc quần áo mát mẻ hơn.
Nghe có vẻ thật đơn giản đúng không?
Nhưng còn khí hậu thì sao?
Khí hậu và thời tiết khác nhau như thế nào?
Thời tiết là gì?
Thời tiết là từ dùng để diễn tả mọi hiện tượng diễn ra ngoài trời tại một địa điểm nào đó trong một thời điểm nhất định. Thời tiết biến thiên theo khoảnh khắc. Có thể diễn ra nhiều kiểu thời tiết chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Ví dụ, trời có thể mưa hàng tiếng liền và sau đó lại nắng và sáng sủa. Thời tiết là thứ mà chúng ta nghe trên chương trình tin tức vào mỗi tối. Thời tiết bao gồm những thay đổi hàng ngày về các điều kiện mưa, khí áp, ấp suất, nhiệt độ và gió trong một khu vực xác định. Thời tiết ở chỗ bạn hôm nay như thế nào?
Khí hậu là gì?
Khí hậu là mức độ trung bình của thời tiết trong một không gian nhất định và khoảng thời gian dài. Thời tiết, vốn là một thứ rất hay biến đổi, hình thành do các điều kiện khí quyển nhất định, bao gồm nhiệt độ, lượng mưa, gió và độ ẩm, xảy ra tại một địa điểm và thời điểm nào đó. Khí hậu là một thứ ổn định hơn, điển hình của một vùng nào đó, được xác định trong một khoảng thời gian dài. Hay nói một cách đơn giản hơn, “Khí hậu giúp bạn quyết định chọn mua loại quần áo, còn thời tiết lại giúp bạn quyết định mặc bộ quần áo nào”.
Lên đầu trang
2. Biến đổi khí hậu là gì?
(Hình ảnh: Global Warming – Jane Genovese)
Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu diễn ra trong một khoảng thời gian dài. Có thể là ấm hơn hoặc lạnh hơn, lượng mưa hoặc lượng tuyết trung bình hằng năm có thể tăng hoặc giảm,…
Một cụm từ đôi khi được sử dụng như một từ đồng nghĩa với biến đổi khí hậu là hiện tượng nóng lên toàn cầu, tuy nhiên chúng không phải là một. Nóng lên toàn cầu là xu hướng tăng lên về nhiệt độ trung bình của trái đất, nguyên nhân gây ra những thay đổi về khí hậu. Trái nóng hơn có thể dẫn tới những thay đổi về lượng mưa, mực nước biển dâng và rất nhiều các tác động tới thực vật, đời sống hoang dã và con người. Khi các nhà khoa học nói về vấn đề biến đổi khí hậu, họ quan tâm tới sự nóng lên toàn cầu gây ra bởi các hoạt động của con người.
Biến đổi khí hậu là có thật?
Biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu:
- Nhiệt độ trung bình tăng
- Băng tại các vùng cực tan chảy với tốc độ nhanh
(Hình ảnh: Climate Change – A Wisconsin Activity Guide)
- Mực nước biển trung bình toàn cầu tăng
(Hình ảnh: Global Warming – Jane Genovese)
- Các hiện tượng thời tiết cực đoạn (hạn hán, lũ lụt, bão,…) xảy ra với chu kỳ ngày càng dày đặc, cường độ ngày càng mạnh và khó dự đoán
Đây vừa là những biểu hiện của Biến đổi khí hậu, vừa là những hệ quả trực tiếp do nó gây ra.
Lên đầu trang
3. Chúng ta bị ảnh hưởng như thế nào từ Biến đổi khí hậu?
Ngoài những hệ quả đã được nêu ra ở trên, Biến đổi khí hậu còn mang đến các vấn đề xã hội như
- Ảnh hưởng tới sức khỏe con người: nhiệt độ tăng tạo điều kiện cho sự sinh sôi và phát triển của rất nhiều loại vi rút và vật mang mầm bệnh, dẫn đến sự gia tăng tỉ lệ các loại dịch bệnh. Hơn nữa, thời tiết khắc nghiệt và sự gia tăng về cả cường độ và mật độ của thiên tai, ví dụ như bão, lũ lụt,... cũng ảnh hưởng tới sinh hoạt đời sống của người dân những nơi chịu ảnh hưởng.
- Ảnh hưởng tới nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp – đe dọa an ninh lương thực: Bên cạnh lũ lụt, hạn hán, xâm lấn nước mặn và bão, cả nông nghiệp và hệ sinh thái đều chịu ảnh hưởng do tăng nhiệt độ tối thiểu. Một số loài động, thực vật có thể bị tuyệt chủng do hệ quả của biến đổi khí hậu. Quá trình sản xuất cũng vì thế mà thay đổi và nếu không thích nghi kịp, an ninh lương thực sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
- Gây ra những bất ổn xã hội: mất nới cư trú, khan hiếm các nguồn lương thực, nước sạch,… sẽ là những hệ quả tất yếu nếu biến đổi khí hậu xảy ra. Những điều này có thể dẫn tới những bất ổn to lớn trong xã hội như di dân, chiến tranh,.v.v…
Những nơi nào trên thế giới chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ Biến đổi khí hậu?
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, những vùng lạnh nhất có nhiệt độ tăng nhanh nhất. Vùng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu lớn nhất của Trái đất là Bắc cực và Nam cực, hai nơi này nhiệt độ tăng lên nhanh nhất. Sau đó đến các vùng núi cao như Himalaya, Tây Tạng... Còn tại Việt Nam, nhiệt độ sẽ tăng từ 0,3 - 0,5 độ C đến năm 2010, từ 1- 2 độ C vào năm 2020, từ 1,5 - 2 độ C vào năm 2070. Những khu vực có nhiệt độ tăng cao nhất là Tây Bắc và Việt Bắc. Nếu Biến đổi khí hậu xảy ra, nước ta sẽ có 22 triệu người dân phải di dời, khoảng 1/5 dân số sẽ mất nhà và 45% diện tích đất nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long bị phá hủy. Việt Nam sẽ là quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất của biến đổi khí hậu ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Lên đầu trang
4. Biến đổi khí hậu là do đâu?
Biến đổi khí hậu xảy ra là do nồng độ của khí nhà kính tăng lên trong khí quyển ở mức độ cao.
- Các khí nhà kính bao gồm: hơi nước, carbon dioxide (CO2), methane (CH4), và ozone (O3). Những khí gây ra hiệu ứng nhà kính khác gồm có: nitrogen oxides (NOX), chloro fluoro carbons (CFCs) và các chất hóa học có liên quan mật thiết đến chúng như hydro fluorocarbons và sulfur hexafluoride (SF6).
- Sự thay đổi khí hậu tự nhiên là do sự biến đổi trong quỹ đạo của Trái đất, bức xạ mặt trời và các khí gây ra hiệu ứng nhà kính. Các khí gây ra hiệu ứng nhà kính ở trong khí quyển trái đất sẽ giữ nhiệt của mặt trời lại chứ không nhả lượng nhiệt này vào vũ trụ. Quá trình hiệu ứng nhà kính tự nhiên giúp cho trái đất được sưởi ấm trong 4 tỉ năm qua.
- Tuy nhiên, trong vòng 200 năm trở lại đây, từ khi Cách mạng công nghiệp, với việc khai thác các nguồn nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu lửa,…) và tăng cường các hoạt động công nghiệp, con người đã thải vào bầu khí quyển một lượng khí nhà kính rất lớn, đặc biệt là khí CO2, khiến cho nhiệt độ bề mặt Trái đất nóng lên. Nhiệt độ nóng lên này đã tạo ra các biến đổi trong khí hậu hiện nay.
Theo báo cáo mới nhất của Liên hiệp quốc, nguyên nhân của hiện tượng biến đổi khí hậu 90% do con người gây ra, 10% là do tự nhiên.
Lên đầu trang
5. Thế nào là Hiệu ứng nhà kính?
Hiệu ứng nhà kính là sự tăng lên về nhiệt độ của trái đất do một vài khí nhất định trong khí quyển (ví dụ: hơi nước, cacbon dioxit, nito oxit, và metan) đã giữ lại năng lượng từ mặt trời truyền tới trái đất. Không có những khí này, nhiệt từ mặt trời sẽ không được giữ lại và nhiệt độ trung bình của trái đất sẽ lạnh hơn khoảng 15oC. Các khí này được gọi là các khí nhà kính do cách mà chúng làm ấm trái đất của chúng ta tương tự như cách người ta giữ nhiệt cho các ngôi nhà làm bằng kính để trồng cây.
|
(Hình ảnh: Climate Change Booklet, Act on CO2, UK)
|
1. Bức xạ mặt trời xuyên qua bầu khí quyển đến bề mặt trái đất
2. Một phần năng lương phản xạ lại không gian
3. Bề mặt trái đất bức xạ nhiệt vào không gian
4. Một phần nhiệt bị khác khí nhà khính trong khí quyển giữ lại
=> Hiệu ứng nhà kính
|
Con số 350 có ý nghĩa như thế nào?
350 ppm (350 phần triệu) là con số mà các nhà khoa học hàng đầu cho rằng đó là “trần” của CO2 – mức an toàn của lượng CO2 có trong bầu khí quyển. Hiện nay lượng CO2 có trong khí quyển trung bình là hơn 380 phần triệu. Chúng ta cần các hiệp định quốc tế để giảm lượng khí CO2 nhanh hơn.
350 không chỉ đơn thuần là một con số. Đó còn là biểu tượng của một mục tiêu mà chúng ta cần vươn tới để chống lại biến đổi khí hậu đang và sẽ diễn ra.
Lên đầu trang
6. Dấu chân Sinh thái là gì?
Dấu chân sinh thái (Eco-footprint) là một thuật ngữ để thể hiện nhu cầu của con người đối với thiên nhiên. Nó chỉ ra diện tích đất và nước cho năng suất sinh học cần thiết để tạo ra các nguồn tiêu thụ, để hấp thụ C02, chứa đựng và đồng hóa các chất thải từ các hoạt động của con người.
Khi lấy tổng diện tích đất canh tác sinh thái trên thế giới được chia cho dân số loài người thì được khoảng 1,89 ha trên một đầu người. Do đó, Phân tích Dấu chân Sinh thái (Ecological Footprint Analysis - EFA) cũng có thể được diễn đạt như “số lượng Trái đất cần thiết để chu cấp cho mỗi con người sống theo đúng như mức đang sống”. Theo đó, nước Mỹ cần 4,5 Trái đất để nuôi sống mình. Không phải một mô hình hứa hẹn lắm. Panama có thể chỉ cần đến 1,89 Trái đất.
Vậy bạn cần bao nhiêu ?
(Hình ảnh: Climate Change Teacher Toolkit – Taking IT Global)
Dấu chân sinh thái ra đời để tính toán mức độ tiêu thụ và tạo ra chất thải của con người, so với khả năng hấp thụ chất thải và tạo ra sản phẩm mới của thiên nhiên, để từ đó kịp thời đưa ra những chỉnh sửa để đạt được sự phát triển bền vững.
Nếu như chúng ta không biết cách kiểm soát dấu chân sinh thái của chính mình, chúng ta sẽ có khả năng phải đối mặt với việc bước qua giới hạn sinh thái – nơi tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong hệ thống khí hậu, một sự tuyệt chủng hàng loạt sẽ xảy ra đối với các loài động thực vật không thể thích nghi được với những thay đổi này.
Lên đầu trang
7. Chúng ta có thể làm gì?
Để đối phó với Biến đổi khí hậu, có 2 vấn đề cần phải giải quyết. Đó là Giảm tác động của Biến đổi khí hậu và Thích ứng với biến đổi khí hậu.
a/ Giảm Thiểu:
Để có thể giảm tốc độ của biến đổi khí hậu, con người cần phải giảm bớt sự phụ thuộc của mình vào nhiên liệu hóa thạch. Sử dụng những nguồn năng lượng không hoặc thải ra ít khí gây hiệu ứng nhà kính sẽ cho phép con người chuyển đến một lối sống mới góp phần bảo vệ môi trường toàn cầu được tốt hơn.
Việc cắt giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng cách tiết kiệm năng lượng là cách mà mọi người, ở mọi lứa tuổi đều có thể chung tay giúp sức.
Thay đổi các thói quen để giữ cho nhiệt độ trong nhà gần hơn với nhiệt độ ngoài trời và mua những món đồ sản xuất tại địa phương không cần phải vận chuyển xa cũng có thể giúp ta giảm bớt việc xả khí nhà kính ra môi trường. Đôi khi những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hàng ngày cũng có thể dẫn đến thay đổi lớn. Dưới đây là một vài biện pháp đơn giản, cụ thể mà bạn có thể ứng dụng để giảm lượng khí CO2 tiêu thụ và dấu chân sinh thái ngay trong sinh hoạt hàng ngày của mình:
Tiêu thụ năng lượng
Các máy phát điện đốt cháy lượng lớn nhiên liệu hóa thạch và là nguồn thải khí nhà kính lớn nhất. Mọi người đều có thể giảm bớt lượng điện họ sử dụng trong cuộc sống hàng ngày nhờ những bước đơn giản như:
-
Sử dụng các thiết bị điện một cách hiệu quả, sử dụng đèn compact, tắt đèn và các thiết bị không cần thiết, tái sử dụng vật liệu xây dựng, và lắp đặt các hệ thống cách nhiệt
-
Kết hợp tiết kiệm năng lượng với sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo
Lựa chọn phương thức di chuyển
Giao thông vận tải là nguồn thải khí nhà kính lớn thứ hai. Đi bộ, đạp xe, đoàn xe vận tải, kết hợp các chuyến đi và sử dụng các phương tiện vận tải số lượng lớn là những cách rất đơn giản đề làm giảm sự thải khí từ các phương tiện giao thông.
- Đi bộ hay xe đạp là thải ít khí CO2 nhất
- Xe buýt và tàu hỏa tiêu tốn ít tài nguyên hơn ô tô nhiều.
- Sử dụng xe buýt, xe tải và ô tô với hiệu suất nhiên liệu cao có thể thu hẹp đáng kể kích thước Dấu chân cũng như làm giảm lượng khí thải độc hại.
Ô tô và máy bay là những loại phương tiện giao thông tiêu tốn nhiều năng lượng nhất. Hạn chế các phương tiện này là điểm then chốt để giảm lượng CO2 thải ra môi trường
(Hình ảnh: Nature Challenge At Work – David Suzuki)
Lựa chọn lương thực cá nhân
- Sử dụng protein có nguồn gốc thực vật thay vì động vật
- Đặc biệt chú ý tránh sử dụng các loại thực phẩm có nguồn gốc từ các loài sinh vật đang bị đe dọa hay từ việc đánh bắt thủy sản không được quản lý
- Sử dụng và phát triển các nguồn nông sản tại chỗ, không có thuốc trừ sâu là làm lợi cho nền kinh tế địa phương, nhờ đó giảm thiểu tác hại của quá trình chế biến và và vận chuyển
- Sản xuất phân bón từ thức ăn thừa và tái sử dụng các bao gói sẽ làm giảm lượng rác thải gây ô nhiếm đất, nước và không khí
…
Tất cả mọi người, kể cả những người trẻ đều có thể đem lại sự thay đổi bằng cách trở thành những công dân Xanh với lối sống thân thiện với môi trường: ăn xanh, đi lại xanh, và vui chơi cũng xanh. Các bạn có thể ủng hộ những nhà lập pháp xây dựng các chính sách giúp giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu. Các bạn có thể động viên gia đình và bạn bè thay đổi thói quen và lối sống hàng ngày. Các bạn cũng có thể cung cấp năng lượng và sự sáng tạo để cùng nhau đưa ra những giải pháp mới cho vấn đề này. Và hãy theo dõi và đóng góp vào phần Cam kết Xanh để cùng thực hiện!
b/ Thích ứng:
Bên cạnh những biện pháp giảm thiểu, chúng ta cũng cần những biện pháp đối phó, thích nghi, sống cùng biến đổi khí hậu và tránh thiệt hại tối đa, phổ biến những chính sách, truyền thông các biện pháp ứng phó như: chuyển đối sinh kế, chống lũ, sử dụng công nghệ xanh, trồng rừng, mô hình quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng (CBDRM),…
Tham gia biên soạn và tổng hợp: Lã Minh Phương, Đào Thu Hiền, Trịnh Thái Hà, Đào Thu Hằng
